حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 129
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
است كه ساختن طاق اختراع ايرانى است به اقتباس از رومىها آثار آتشكدههائى نيز در جاهاى مختلف ايران باسم آتشگاه ديده مىشود يكى از معروفترين آنها سنگ مكعبي است كه موسوم به تخت طاوس مىباشد و در پاسارگاد در نزديكي قبر كوروش واقع است اين سنگ يكى از پايههاى آتشكده بوده قبل از ختم اين مبحث لازم است گفته شود كه در ايران بعضى تخت جمشيد را با استخر مخلوط كرده تصوّر مينمايند كه هردو يكى است استخر شهرى بوده كه بعضى از محقّقين تاريخ بناى آن را منسوب به زمان قبل از آمدن مردمان آريانى بايران ميدانند و لااقل متعلّق به دو هزار سال ق . م . است و حال آنكه تخت جمشيد در قرن ششم ق . م . بنا شده زبان و خطّ كتيبههاى شاهان هخامنش بعضي در سه زبان يعنى بپارسى قديم - عيلامى و آسورى نوشته شده و برخى فقط بپارسى قديم كتيبهاى كه بسه زبان مذكور بعلاوه آرامى نوشته شده باشد نادر است اين كتيبه ها را باستثناى زبان آرامى بخطوط ميخى يعني با علاماتى كه شبيه ميخ است نوشتهاند و علامات مزبوره بطور افقى يا عمودى استعمال و از چپ براست در سنگى كنده شده خطّ ميخى پارسى از خطوط ميخى عيلامى و آسورى بمراتب سهلتر است زيرا تقريبا براى هرصدائى علامتى هست از كتيبهها بدوا چنين به نظر مىآيد كه زبان ايران در دوره هخامنشى زبان پارسى قديم بوده يعنى زبانى كه جدّ زبان امروزى ما است زيرا زبان امروزى ما از زبان پهلوى آمده و آن از زبان پارسى قديم ولى تحقيقات عميقه اين نظر را تغيير ميدهد توضيح آنكه از سنجش كتيبههاى هخامنشى با قواعد صرفي زبان پارسى قديم چنين استنباط مىشود كه اين زبان در دوره هخامنشى بخصوص در اواخر آن اختصاص به كتيبهها و فرامين داشته و در محاوره زبان پهلوى يا زبانى كه نزديك به پهلوى بوده استعمال ميشده امّا اينكه زبان پارسى قديم چه زبانى است بايد در نظر داشت كه اين زبان